ใช้โดรนนับต้นโกงกาง — เมื่อเทคโนโลยีมาช่วยดูแลป่าชายเลน

ถ้าพูดถึงการปลูกป่าชายเลน หลายคนอาจนึกภาพคนลุยโคลน ปักกล้าต้นละต้น แล้วก็ต้องกลับมาดูอีกทีว่ารอดไหม ไม่รอดตรงไหนบ้าง — ซึ่งถ้าพื้นที่มีแค่ไม่กี่ไร่ก็พอทำได้ แต่ถ้าเป็น 3,000 ไร่ล่ะ?

นั่นคือโจทย์ที่โครงการฟื้นฟูป่าชายเลนแห่งหนึ่งในภาคตะวันออกและภาคใต้กำลังเผชิญอยู่ ร่วมกับกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.)

ปัญหาคือ — ใครจะไปนับต้นไม้ 3,000 ไร่?

กฎหมายกำหนดให้การปลูกป่าชายเลนต้องใช้ผู้รับเหมาที่ขึ้นทะเบียนกับ ทช. และผู้รับเหมาต้องการันตีว่าต้นไม้จะรอดไม่น้อยกว่า 80% ตลอด 10 ปี

ฟังดูดี แต่เจ้าของโครงการต้องการตรวจสอบเองได้ด้วย ไม่ใช่เชื่อผู้รับเหมาอย่างเดียว โดยเฉพาะสิ่งที่อยากรู้มีแค่ 3 เรื่อง

ปลูกไปกี่ต้น ครบตามที่ตกลงไหม (เช่น 711 ต้น/ไร่)
ต้นไม้รอดกี่เปอร์เซ็นต์ตลอด 10 ปี
ต้นที่รอดโตได้มาตรฐานหรือเปล่า

ปัญหาคือถ้าจะนับด้วยคน ต้องใช้คนเยอะมาก และทำซ้ำทุกปีด้วย

วิธีแก้ — ส่งโดรนขึ้นไปถ่าย แล้วให้ AI นับแทน

โปรเจกต์นำร่องที่ระยอง พื้นที่ 222 ไร่ ใช้โดรนบินถ่ายภาพความละเอียด 2 ซม./พิกเซล แล้วเอาภาพมาให้ระบบ AI วิเคราะห์สามขั้นตอน

1. ตรวจจับต้นไม้ — ต้นที่อายุ 1 ปีขึ้นไป ทรงพุ่มจะกว้างกว่า 0.1 ตารางเมตร ระบบ detect ได้อัตโนมัติ ส่วนต้นเล็กกว่านั้น (ยังไม่ถึง 1 ปี) มีทีมคนช่วย review เพิ่ม

2. นับต้นและคำนวณอัตรารอด — แบ่งพื้นที่เป็น grid แล้วดูว่า grid ไหน “เจอต้น” หรือ “ไม่เจอต้น” ถ้าตัวอย่างปลูก 711 ต้น/ไร่ แต่นับได้แค่ 511 ต้น อัตรารอดคือ 71.8% — ต่ำกว่าเกณฑ์ 80% ชัดเจน และรู้ด้วยว่าโซนไหนมีปัญหา

3. ดูอัตราการเติบโต — ต้นที่ทรงพุ่ม 0.1–0.36 ตารางเมตร ถือว่าโตได้มาตรฐาน 1 ปี ถ้าใหญ่กว่านั้นแปลว่าโตดีเกินเกณฑ์ ถ้าเล็กกว่าแปลว่ายังไม่ถึง 1 ปี หรืออาจโตช้ากว่าปกติ

ผลที่ได้ — เห็นชัดทั้งแผนที่

ระบบส่งออกมาเป็นแผนที่สีแบบเข้าใจง่าย จุดสีเขียว = ต้นรอดและโตดี จุดสีแดง = ไม่พบต้น พื้นที่สีชมพูในแผนที่ grid คือโซนที่ต้องเฝ้าระวัง

แค่มองภาพเดียวก็รู้เลยว่าแปลงไหนสมบูรณ์ แปลงไหนมีปัญหา โดยไม่ต้องส่งคนเข้าไปสำรวจถึงที่

ทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญ

ป่าชายเลนไม่ใช่แค่ “ต้นไม้ริมทะเล” — มันคือระบบนิเวศที่กักเก็บคาร์บอนได้มากกว่าป่าบกทั่วไปหลายเท่า และยังช่วยป้องกันชายฝั่งด้วย

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งตั้งเป้าฟื้นฟูป่าชายเลนให้ได้ 300,000 ไร่ใน 10 ปี ถ้ายังใช้วิธีตรวจสอบแบบเดิม แทบเป็นไปไม่ได้เลยที่จะมั่นใจได้ว่าการปลูกแต่ละแปลงได้ผลจริง

Digital MRV (Monitoring, Reporting, Verification) ด้วยโดรนและ AI อาจเป็นคำตอบที่ทำให้โครงการระดับแสนไร่เป็นเรื่องที่ติดตามได้จริง ไม่ใช่แค่ตัวเลขบนกระดาษ